Intensywne rolnictwo strefy umiarkowanej

Rewolucja przemysłowa zaowocowała dynamicznym rozwojem wiel­kich ośrodków miejskich. Szybko rozrastające się miasta stawały się coraz chłonniejszym rynkiem zbytu dla produktów rolnych. W pogoni za coraz większą wydajnością współczesne rolnictwo zaczęło stosować metody stwarzające zagrożenie dla środowiska naturalnego.

Obszary o umiarkowanym klimacie leżą w średnich szerokościach geograficznych, między obszarami tropikalnymi z jednej strony, a polarnymi z drugiej. Klimat umiarkowany sprzyja uprawie licznych gatunków roślin. Rolnic­two na tych obszarach osiągnęło najwyższy sto­pień zaawansowania. Najważniejszą przyczyną tego rozwoju było rosnące zapotrzebowanie na żywność ze strony coraz większej ilości mieszkań­ców miast. Aby sprostać potrzebom tych wielkich rynków zbytu, niezbędny był gwałtowny rozwój nauki i technologii rolniczej oraz sprawna organi­zacja sieci handlowej.

Rodzaje rolnictwa

Rolnictwo można podzielić ze względu na ilość lub wartość produktów rolnych otrzymywanych z hektara ziemi. Z dala od obszarów zurbanizowa­nych rolnictwo jest zazwyczaj ekstensywne - gos­podarstwa są duże i wymagają stosunkowo niewiel­kich nakładów finansowych oraz wkładu pracy w przeliczeniu na hektar ziemi. Również wartość produktów uzyskiwanych z jednego hektara jest niska. W przeciwieństwie do tego typu gospo­darstw, rolnictwo intensywne rozwija się w pobli­żu dużych miast. Dzieje się tak głównie z uprawa­mi tych roślin, które są albo nietrwałe, albo też ich wartość jest stosunkowo niska w porównaniu z wagą. Produkty te muszą zostać jak najszybciej i jak najtańszym kosztem dostarczone do klienta końcowego - mieszkańca miasta.

Uprawy intensywne, na przykład uprawy kwia­tów ciętych i roślin ogrodowych, wymagają znacz­nych nakładów finansowych, nowoczesnych nawo­zów oraz ludzkiej pracy. Jednak w rolnictwie tego typu wydajność, to znaczy ilość plonów zebranych z jednego hektara, jest wprost proporcjonalna do włożonych pieniędzy i pracy. Gospodarstwa inten­sywne są to najczęściej stosunkowo niewielkie farmy rodzinne. Trzy podstawowe typy rolnictwa intensywnego to ogrodnictwo, hodowla bydła mlecznego i rolnictwo wielokierunkowe. Czwarty typ, tak zwane rolnictwo śródziemnomorskie, spo­tkać można wszędzie tam, gdzie panuje klimat śródziemnomorski.

Ogrodnictwo

W ogrodnictwie, jednym z typów rolnictwa inten­sywnego, uprawia się rośliny zarówno w szkółkach i szklarniach, jak i pod gołym niebem. Pod­stawowymi produktami ogrodnictwa są stosunko­wo szybko psujące się warzywa, kwiaty i owoce. Głównym czynnikiem decydującym o lokalizacji gospodarstw ogrodniczych jest odległość od poten­cjalnego rynku zbytu. Im bliżej, tym więcej czasu i pieniędzy może zaoszczędzić producent. Gospo­darstwa ogrodnicze zajmują zwykle niewielki obszar, „wciśnięte" między wielkie farmy hodow­lane dostarczające mleka przemysłowi przetwór­czemu, czy też między inne gospodarstwa rolne typu wielokierunkowego. Jedynie wzdłuż wschod­niego wybrzeża Stanów Zjednoczonych ciągną się rozległe, typowo ogrodnicze uprawy. Związane to jest z wyjątkowo sprzyjającymi warunkami kli­matycznymi oraz dużą ilością miast stanowiących ogromny rynek zbytu.

Ogrodnictwo wymaga znacznie większych nak­ładów pracy i środków kapitałowych niż jakakol­wiek inna uprawa. Posadzenie, pielęgnacja i zbio­ry roślin wymagają ciężkiej, często ręcznej pracy. Chcąc zwiększyć wydajność, rolnicy często de­cydują się na uprawy pod szkłem, zwiększa to jed­nak w znacznym stopniu koszty. Gospodarstwo ogrodnicze może być bardzo małe, często nie więk­sze niż jeden hektar powierzchni, jednak nawet tak niewielki obszar musi być uprawiany przez co naj­mniej dwie osoby zatrudnione w pełnym wymia­rze godzin.

Warunki naturalne, to znaczy klimat i rodzaj gleby, niektórych regionów szczególnie sprzyjają uprawom określonych gatunków. Na przykład po-łudniowo-zachodnia Anglia i wyspy kanału La Manche mają łagodny klimat, a wiosna przychodzi tam najwcześniej w całej Wielkiej Brytanii. Dlatego właśnie tam koncentrują się uprawy wiosennych kwiatów i nowalijek sprzedawanych następnie na giełdach rolniczych w Londynie. Produkty z tych rejonów są znacznie tańsze od innych dostępnych na rynku, gdyż tamte muszą być hodowane w szklarniach, co, jak już wspomniano, znacznie podnosi ich cenę.

Mleczarstwo

Mleko od dawna jest jednym z podstawowych składników naszego pożywienia. Gospodarstwa największych producentów mleka na świecie znaj­dują się w Europie Zachodniej, w szerokim pasie od atlantyckiego wybrzeża USA aż do środkowej Kanady, w południowo-wschodniej Australii, Tas­manii i Nowej Zelandii.

Regiony te charakteryzują się wilgotnym umiar­kowanym klimatem, w którym trawa rośnie znacz­nie lepiej niż inne rośliny. Jednak czynnikiem, który ostatecznie zadecydował o takiej właśnie lokali­zacji tych hodowli, jest bliskość wielkich miast. To właśnie ich mieszkańcy mogą sobie pozwolić na drogą wysokobiałkową dietę w dużej mierze składającą się z produktów mlecznych.

Ciągły rozwój hodowli oraz sposobów uprawy roślin pastewnych zwiększyły przeciętną wydaj­ność krowy. Na całym świecie w ciągu roku krowa daje przeciętnie około 2200 litrów mleka. Tam, gdzie gospodarka rolna jest intensywna, wskaźnik ten wyraźnie rośnie. Na przykład w Wielkiej Bry­tanii krowa daje średnio 5140 litrów. Aby jednak utrzymać tak wysoki poziom produkcji, hodowcy ponoszą wysokie koszty. Nawozy sztuczne, wypo­sażenie gospodarstw oraz maszyny rolnicze są bar­dzo drogie. Kiedy na rynkach rolnych spadają ceny, rolnicy zmuszeni są do zaciągania pożyczek, aby utrzymać dotychczasową wydajność. Zadłużenie staje się coraz częstszym problemem gospodarstw rolnych krajów rozwiniętych.

Mleko sprzedaje się zarówno świeże, jak i po przetworzeniu w mleczarniach oraz innych zakła­dach przetwórstwa mleka. Do sklepów trafia wiele artykułów mlecznych: mleko o różnej zawartości tłuszczu, sery, masło, jogurty oraz mleko w prosz­ku i mleko skondensowane. Zwykle bywa tak, że gospodarstwa położone najbliżej miast sprzedają mleko w jego podstawowej formie, natomiast te bardziej oddalone wysyłają je do przetwórni, skąd dopiero po przetworzeniu trafia do sklepów.

Farmy mleczne w pobliżu miast są najczęściej małe i mają stosunkowo dużo krów w przelicze­niu na hektar pola - najczęściej na jeden hektar pola przypadają dwie krowy. Na polach hodowcy krów uprawiają trawy pastewne, takie jak lucerna i ży­cica, oraz zboża - kukurydzę, pszenicę i owies. Z traw pastewnych robi się kiszonki i siano, które mogą być przechowywane i zapewniają wyżywie­nie krów w zimie. Niektóre małe gospodarstwa nie mają własnych zapasów i muszą jesienią kupować siano i kiszonkę, aby wyżywić zimą swoją trzodę.